Grammaire

4 Grammaire C, (herhaal) De ontkenning en het persoonlijk voornaamwoord

La négation - De ontkenning

De Nederlandse woorden niet en geen bestaan in het Frans uit twee woorden: ne … pas. Andere ontkenningen zijn:

ne … plus niet meer
ne … jamais nooit
ne … rien niets
ne … pas encore nog niet, nog geen
ne … pas non plus ook niet, nog geen
ne … personne niemand
ne … que slechts, alleen maar

Ne staat voor de persoonsvorm en de rest van de ontkenning staat erachter.

Je ne suis jamais malade. Ik ben nooit ziek.
Il ne veut pas sortir. Hij wil niet uitgaan.

Ne verandert in n’ voor een persoonsvorm die begint met een klinker of een stomme h.

j’habite ik woon je n’habite pas ik woon niet
il y a er is / er zijn il n’y a plus er is / er zijn niet meer
c’est het is ce n’est jamais het is nooit

de na ontkenning

Na een ontkenning veranderen de lidwoorden un / une / des / du / de la en de l’ in de of d’ (voor een klinker of stomme h).

Il n’a pas de livres. Hij heeft geen boeken.
Je n’ai pas d’allergies. Ik heb geen allergieën.

ATTENTION Dit gebeurt niet na het werkwoord être (zijn).

C’est un problème. Ce n’est pas un problème.

Bijzondere ontkenningen

Bij niets en niemand is de plaats en de vorm van de ontkenning afhankelijk van hun functie in de zin.

Niets en niemand als onderwerp

Als niets en niemand onderwerp zijn, gebruik je: Rien ne … en Personne ne …

Rien n’a changé. Niets is veranderd.
Personne n’est venu. Niemand is gekomen.

Als niets lijdend voorwerp is, dan gebruik je ne … rien. De plek in de zin is net als bij de andere ontkenningen om de persoonsvorm.

Als niemand lijdend voorwerp zijn, dan gebruik je ne … personne. Ne komt voor de persoonsvorm, maar personne komt achter het hele gezegde (in plaats van achter de persoonsvorm).

Je ne vois personne. Ik zie niemand.
Je n’ai vu personne. Ik heb niemand gezien.
Je ne veux voir personne. Ik wil niemand zien.

Ontkenningen zonder werkwoorden

Als er geen werkwoord in de zin staat, vervalt ne.

Il y a quelqu’un? Non, personne. Is daar iemand? Nee, niemand.
Toi, tu étais d’accord, pas moi. Jij ging akkoord, ik niet.
Il est intelligent, mais pas génial. Hij is intelligent, maar niet geniaal.
Tu n’aimes pas le vin? Moi non plus. Houd jij niet van wijn? Ik ook niet.

In de spreektaal wordt ne vaak weggelaten.

C’est pas vrai! Het is niet waar!

Ontkenningen met ne … ni … ni (noch … noch / ook niet)

In bepaalde gevallen worden meerdere elementen in een ontkennende zin bij elkaar geplaatst. In die zinnen kun je de ontkenning ne … ni … ni gebruiken.

Dit gebeurt vaak bij:

- twee of meer hele werkwoorden:

Il ne veut ni boire ni manger. Hij wil noch eten noch drinken.

- meer zelfstandig naamwoorden:

Je n’aime ni le coca ni le jus d’orange. Ik houd niet van cola en ook niet van sinaasappelsap.

Le pronom personnel - Het persoonlijk voornaamwoord

Een persoonlijk voornaamwoord is een voornaamwoord dat een zelfstandig naamwoord kan vervangen. De keuze voor een persoonlijk voornaamwoord is afhankelijk van de (grammaticale) functie in de zin: onderwerp, lijdend voorwerp, meewerkend voorwerp of met nadruk.

Als onderwerp Pierre et Marie ont réussi à leurs examens. Ils sont très contents. Pierre en Marie zijn geslaagd voor hun examen. Zij zijn heel tevreden.
Als lijdend voorwerp Je n’ai pas fait attention à mon portable. Je l’ai perdu. Ik heb niet op mijn telefoon gelet. Ik ben hem verloren.
Als meewerkend voorwerp Simon est malade. Vous allez lui envoyer une carte postale? Simon is ziek. Gaan jullie hem een kaartje sturen?
Met nadruk Qui a parlé pendant le cours? Lui! Wie heeft er gepraat tijdens de les? Hij!

Let bij het vervangen op het getal (enkelvoud, meervoud) en het geslacht (mannelijk, vrouwelijk) van het zelfstandig naamwoord.

Les livres sont à Pierre et Jeanne? Zijn de boeken van Pierre en Jeanne?
Oui, ils sont à eux. Ja, ze zijn van hen.

Overzicht persoonlijke voornaamwoorden

Als onderwerp Als lijdend voorwerp Als meewerkend voorwerp Met nadruk
je me, m’ me, m’ moi
tu te, t’ te, t’ toi
il le, l’ lui lui
elle la, l’ lui elle
nous nous nous nous
vous vous vous vous
ils les leur eux
elles les leur elles

Persoonlijk voornaamwoord als onderwerp

Het persoonlijk voornaamwoord is onderwerp van de zin, wanneer het wordt gebruikt bij een werkwoordsvorm.

je ik nous wij
tu jij vous u / jullie
il hij ils zij (ook bij vrouwen en mannen samen)
elle zij elles zij (alleen bij vrouwen)
on men / wij
L’arrêt de bus est-il loin? Is de bushalte ver weg?
Non, il est tout près. Nee, hij is dichtbij.

Het persoonlijk voornaamwoord je verandert in j’ voor een klinker of een stomme h.

j’oublie ik vergeet j’entends ik hoor

ATTENTION Het persoonlijk voornaamwoord il kan in bepaalde gevallen ook het, er of iets anders betekenen. Dat gebeurt bijvoorbeeld bij il y a (er is, er zijn) of il est dix heures (het is tien uur).

Benadrukt persoonlijk voornaamwoord

Je gebruikt het benadrukt persoonlijk voornaamwoord in de volgende gevallen.

- na een voorzetsel Tu viens avec moi? Ga jij met mij mee?
- als er nadruk op ligt Moi, je veux bien et toi? Ík wil wel, en jij?
- na c’est of ce sont C’est moi! Dat ben ik!
- als er geen werkwoord bij staat Qui a gagné? Moi! Wie heeft gewonnen? Ik!
moi mij, ik nous ons, wij
toi jou, jij vous jullie, u
lui hem, hij eux hen, zij
elle haar, zij elles hen, zij

Voor on bestaat dus geen aparte vorm.

Persoonlijk voornaamwoord als lijdend voorwerp

Je kunt een lijdend voorwerp vervangen door een persoonlijk voornaamwoord.

me/m’ mij nous ons
te/t’ jou vous u, jullie
le/l’ hem, het les hen, (ze)
la/l’ haar, hem, het

Voor on bestaat dus geen aparte vorm.

Tu connais Éric? Non, je ne le connais pas. Ken je Eric? Nee, ik ken hem niet.
Où est ma guitare? Ah, je la vois. Waar is mijn gitaar? Ah, ik zie hem.
Je t’offre les boissons. Ik trakteer jou op de drankjes.

Me, te, le en la veranderen voor een klinker in m’, t’ en l’.

Plaats in de zin

Staat er een heel werkwoord in de zin? Dan staat het persoonlijk voornaamwoord als lijdend voorwerp voor het hele werkwoord, ook bij een ontkenning.

Je veux le voir. Ik wil hem zien.
Il ne va pas les rencontrer. Hij gaat hen (ze) niet ontmoeten.

Anders staat het persoonlijk voornaamwoord als lijdend voorwerp voor de persoonsvorm, ook bij een ontkenning.

Fabien nous a parlé. Fabien heeft met ons gesproken.
Elle ne me croit pas. Zij gelooft me niet.

Persoonlijk voornaamwoord als meewerkend voorwerp

Je kunt een meewerkend voorwerp vervangen door een persoonlijk voornaamwoord.

me/m’ mij nous ons
te/t’ jou vous u, jullie
lui hem leur hun
lui haar

Voor on bestaat dus geen aparte vorm.

Elle donne un plan de la ville à Quentin. Zij geeft een plattegrond aan Quentin.
Elle lui donne un plan de la ville. Zij geeft hem een plattegrond.
Il demande une réponse aux candidats. Hij vraagt een antwoord aan de kandidaten.
Il leur demande une réponse. Hij vraagt hun om een antwoord.

Me en te veranderen voor een klinker in m’ en t’.

Plaats in de zin

Staat er een heel werkwoord in de zin? Dan staat het persoonlijk voornaamwoord als meewerkend voorwerp voor het hele werkwoord, ook bij een ontkenning.

Il va te demander de venir? Gaat hij jou vragen om te komen?

Anders staat het persoonlijk voornaamwoord als meewerkend voorwerp voor de persoonsvorm, ook bij een ontkenning.

Elle me donne un cadeau. Zij geeft mij een cadeau.
Tu ne lui réponds pas? Geef je hem geen antwoord?

en en y

En en y zijn voornaamwoorden die zinnen of zinsdelen kunnen vervangen die meestal te maken hebben met dingen of zaken. En en y worden vaak vertaald met er, erover, erheen, eraan, erop, erin, ervan… maar soms ook als die of dat. Dat ligt aan de context.

En

En verwijst altijd naar een zin of zinsdeel dat begint met de (d’ / du / des) of een hoeveelheid. Deze de kan een voorzetsel zijn of een delend lidwoord. Een hoeveelheid kan worden uitgedrukt in getallen (un(e) / deux / trois etc.) maar ook met hoeveelheidswoorden (beaucoup de / un kilo de / peu de).

en de is een voorzetsel (van/om + lidwoord) Je n’ai pas envie d’aller au hammam. Ik heb geen zin om naar de hammam te gaan.
J’e n’en ai pas envie. Ik heb er geen zin in.
de is een delend lidwoord Il veut acheter des oranges. Hij wil sinaasappels kopen.
Il veut en acheter. Hij wil die kopen.
hoeveelheidswoorden Je mange beaucoup de salade. Ik eet veel sla.
J’en mange beaucoup. Ik eet er veel (van).
getallen Je prends une tasse de thé. Ik neem een kopje thee.
J’en prends une. Ik neem er een.

Als er een hoeveelheid in de zin staat, of un/une, dan blijft die hoeveelheid staan.

Je prépare deux plats. J’en prépare deux.

ATTENTION Als de een voorzetsel is bij personen, kun je het niet vervangen door en.

Je parle de ma petite amie. Ik praat over mijn vriendinnetje.
Je parle d’elle. Ik praat over haar.

In de drie andere gevallen kun je het wél vervangen als het over personen gaat.

Il y a deux autres stagiaires. Er zijn twee andere stagiaires.
Il y en a deux autres. Er zijn (er) twee andere.
Tu as des amis français? Heb je Franse vrienden?
Oui, j’en ai. Ja, die heb ik.

De volgende veelvoorkomende werkwoorden krijgen vaak het voorzetsel de: avoir envie de (zin hebben in), avoir besoin de (nodig hebben), avoir peur de (bang zijn voor), s’occuper de (zorgen voor).

Y

Y verwijst meestal naar een zin of zinsdeel dat begint met andere voorzetsels dan de zoals à, dans en sur.

y ander voorzetsel dan de On va à la plage en voiture. We gaan naar het strand met de auto.
On y va en voiture. We gaan er met de auto heen.
Je m’habitue à la vie scolaire. Ik wen aan het schoolleven.
Je m’y habitue. Ik wen eraan.

ATTENTION Y kan niet op personen slaan. Je vervangt het voorzetselvoorwerp dan door een persoonlijk voornaamwoord met nadruk (zie blz. 39 van de Référence).

Je pense à mes parents. Ik denk aan mijn ouders.
Je pense à eux. Ik denk aan hen.

De volgende veelvoorkomende werkwoorden krijgen vaak het voorzetsel à: assister à (ergens bij zijn), participer à (meedoen aan), s’habituer à (wennen aan).

Plaats in de zin

Staat er een heel werkwoord in de zin? Dan staan en en y voor het hele werkwoord, ook bij een ontkenning.

On va en faire deux. We gaan er twee (van) maken.
Vous ne pouvez pas y aller en bus. Jullie kunnen er niet met de bus heen.

Anders staan en en y voor de persoonsvorm, ook bij een ontkenning.

On y va ensemble. We gaan er samen heen.
Tu n’en as pas eu besoin? Heb je het niet nodig gehad?

De volgorde bij meerdere voornaamwoorden in één zin

Wanneer er bij één werkwoord twee persoonlijke voornaamwoorden staan, dan kun je het volgende schema gebruiken om te bepalen in welke volgorde de voornaamwoorden moeten staan.

1 2 3 4 5
me le lui y en
te la leur
nous les
vous
Il me le donne. Hij geeft het mij.
Il le lui donne. Hij geeft het hem.
Il m’en a parlé. Hij heeft me erover gesproken.
Je les y ai vus. Ik heb ze er gezien.

ATTENTION Dit schema geldt niet voor de bevestigende gebiedende wijs. Bij de bevestigende gebiedende wijs houd je de volgorde van het Nederlands aan.

Donnez-le-moi! Geef het mij!